کاربرد گیاهان

نویسنده:علی متاجی

وَ کَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْهَا وَ هُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ‌ ( يوسف/ 105 )
و بسا نشانه ها در آسمان ها و زمين هست که بر آن مي گذرند و از آن رويگردانند.

مقدمه

گیاهان تقریباٌ در همه جای گیتی می رویند گلها علفها و درختان را تقریباٌ هر روزه می بینیم. گیاهان همچنین بر فراز کوههای بلند در اقیانوس ها در بسیاری از بیابانها و در نواحی قطبی می رویند. بدون گیاهان، آدمیان و جانوران نمی توانستند در کره زمین زندگی کنند.گیاهان گروه بزرگی از گونه‌های زنده شامل موجوداتی مانند درختان، علف، سرخس‌ها و خزه گیان است. تعریف کلمه گیاه دشوار است. اگرچه گیاه شناسان محدوده رده‌بندی گیاهان را تعریف کرده‌اند، مرزهای تعیین کننده اعضاء رده‌بندی گیاهان بسیار اختصاصی تر از تعریف‌های رایج گیاه است. گیاهانی که ما هر روز با آنها مواجه هستیم، معمولاً متعلق به گروه گیاهان آوندی می‌باشند. ما گیاه را بعنوان یک موجود زنده یوکاریوت و دارای تعداد زیادی سلول تعریف می‌کنیم که عموماً فاقد اندام‌های حسی یا حرکت ارادی بوده و در صورت رشد کامل دارای ریشه، ساقه و برگ می‌باشند. اما از نظر گیاه‌شناسی فقط گیاه آوندی دارای ریشه، ساقه و برگ است. تعریف دیگر گیاه که فراگیرتر می‌باشد، عبارت است از هرچیزی که فتواتوتروف می‌باشد- یعنی غذای خودش را از مواد خام غیر آلی و نور خورشید تولید کند. برای فردی که بر نقش خاصی که گیاهان در یک اکوسیستم بازی می‌کنند متمرکز شود این تعریف غیر منطقی نیست. اما در بین فتواتوتروف‌ها، پروکاریوت‌هایی (پیش هسته) مخصوصاً باکتری‌های فتواتوتروف و سیانوفیت‌ها وجود دارند. سیانوفیت‌ها را گاهی اوقات (به دلایل خوبی) جلبک‌های سبز آبی می‌نامند. در اینجا این مشکل بوجود می‌آید که بیشتر مردم از جمله گیاه شناسان قدیمی قارچ خوراکی را گیاه می‌نامند اگرچه قارچ خوراکی اندام باردهی قارچ می‌باشد (حوزه قارچها)، و اصلاً فتواتوتروف نبوده، بلکه گندخوار (saprophytic) می‌باشد؛ و بیش از چند گونه گیاهان گل دار، قارچ‌ها و باکتری‌ها وجود دارند که انگلی هستند.

ما قادر به ارائهٔ پاسخی مطمئن نیستیم. فهرست خصوصیاتی که حوزهٔ رده‌بندی گیاهان را از سایر حوزه‌های زیست‌شناسی جدا می‌کند حد اقل یک تعریف فنی ارائه می‌کند اما این تعریف مورد پسند همگان قرار نمی‌گیرد؛ بنابراین تعریف اصطلاح گیاه همیشه به معنی بیشتر موجودات زنده طبقه‌بندی شده در محدوده رده‌بندی گیاهان می‌باشد. مثلاً «اگر جلبک‌های سبز به وضوح گیاهانی جزو رده‌بندی گیاهان هستند، پس بیشتر مردم اکثر خزه‌های دریایی را هم که جزئی از (حوزه آغازیان) هستند، جزو جلبک‌های سبز در نظر می‌گیرند. مشکل عدم وجود دقت یا توافق که در تعریف گیاه وجود دارد یکی از گفته‌های مورد تفاهم است که اغلب در مقالات با آن مواجه هستیم از این قبیل: آوند چوبی یکی از دو بافت انتقال در گیاه است. بطور کلی تصور نمی‌شود این جمله به معنی تمامی گیاهان، جلبک‌ها با گیاهان گلدار باشد. به احتمال بسیار زیاد باکتری‌ها یا قارچ‌ها را به حساب نمی‌آورد. در واقع معمولاً بهتر است اینگونه تصور شود که این بحث فقط به گیاهان آوندی مربوط می‌شود (ضرورتاً سرخس‌ها، مخروط زاها، گیاهان گلدار و تعدادی دیگر( مگر اینکه به صورتی متفاوت بیان شود )مثلاً در گیاهان آوندی و غیر آوندی اینگونه‌است.

خواص گیاهان

به صورت کلی خواص گیاهان بسیار گسترده می باشد اما به صورت کلی می توان گفت گیاهان در موارد زی کاربرد دارند:

کاربرد گیاهان در صنعت

کاربرد گیاهان در خانه سازی

کاربرد گیاهان در تصفیه هوا(اکسیژن سازی ودفع دی اکسید کربن)

کاربرد گیاهان در صنعت داروسازی

کاربرد گیاهان در سلامتی انسان

کاربرد کیاهان به عنوان تامین کننده غذای انسان وسایر موجودات

کاربرد گیاهان در تهیه محصولات آرایشی

کاربرد گیاهان در تهیه محصولات آرایشی

آرایش و استفاده از فرآورده‌های آرایشی از قدمتی بسیار طولانی برخوردار است. سنگ نوشته‌ها و تصاویر باقیمانده از هزاران سال پیش نشان می‌دهد، ایرانیان و مصریان از قدیمی‌ترین و باستانی‌ترین تمدن‌هایی هستند که در آرایش خود از فرآورده‌های آرایشی استفاده مینموده اند. گیاهان در دسترس‌ترین مواد اولیه ،جهت تولید فرآورده‌های آرایشی محسوب می شده و در کنار آنها، برخی مواد معدنی نیز منشاء اولین فرآورده‌های آرایشی بوده‌اند به طوری که، از گیاهان به عنوان تامین کننده رنگ در فرآورده‌های آرایشی استفاده می‌شده است که از آن میان می‌توان حنا، برگ درخت گردو، سرخاب کولی، پوست انار و …را نام برد.در حال حاضر مواد مؤثرة گیاهان دارویی نه تنها در صنایع داروسازی کاربرد فراوانی دارند، بلکه از این مواد طبیعی به طور روزافزونی در صنایع بهداشتی و آرایشی استفاده می‌شود. مواد مؤثره گیاهان دارویی (مانند اسانسها، فلاونوئیدها، رنگ‌ها و عصاره‌ها) استفادة متعددی در صنایع آرایشی و مواد شیمیایی خانگی نظیر شامپوها، عطر، ادکلن، خوشبوکننده‌های هوا و … دارند. به طوری که، بدون استفاده از مواد مذکور، ساخت و تهیة بسیاری از این محصولات امکان‌پذیر نخواهد بود. زیرا، تهیة بسیاری از اسانسها به روش شیمیایی یا غیر ممکن است و یا مواد شیمیایی حاصله اثرات زیانباری را خواهند داشت. از آنجا که در روزگار ما فرآورده‌های صنایع بهداشتی و آرایشی تنها جنبة آرایشی نداشته و عمدتا درمان کننده نیز هستند، از این‌رو مسئولان چنین صنایعی همواره سعی دارند که در تولید فرآورده‌های خود مستقیماٌ از مواد مؤثره گیاهان دارویی استفاده کنند. خواص این فرآورده‌ها بستگی به کمیت و کیفیت مواد مؤثرة گیاهان دارویی و روش استخراج آنها دارد. به همین دلیل در اکثر کشورهای پیشرفته، انواع فرآورده‌های بهداشتی و آرایشی مانند کرمها، پمادها، حوله‌های بهداشتی، شامپوها، لوسیونها، مواد پاک‌کننده و … از مواد موثره گیاهی ساخته شده و به بازار عرضه می‌گردند.

کاربرد گیاهان در صنایع دارویی

کاربرد گیاهان به عنوان دارو پیشینه ای طولانی دارد وهم اکنون نیز در تمام دنیا داروهای گیاهی شناخته شده است.گیاهان دارویی دارای عوارض بسیار کم وتاثیر گذاری بیشتر می باشند.

 

کاربرد گیاهان به عنوان غذا

انسانها وبسیاری از موجودات از گیاهان به عنوان یک منبع غذایی استفاده می کنند.در بسیاری از غذا های انسان از برنج گرفته تا انواع آش ها ،حبو بات ،غلات،فست فوت ها ،و… وهمچنین غذای حیوانات اهلی مثل یونجه ،تفاله ،سبوس و… می توان رد پای گیاهان را دید.حتی بسیاری از انسانها فقط گیاهخوار می باشند.

کاربرد گیاهان در سلامتی انسان

انسان همیشه علاقه مند به حضور در دل طبیعت بوده است.رنگ سبز رنگی نشاط آور برای انسان بوده است.در جهان امروز نیز انسانها به محض فراغت از کار با خانواده ها ودوستان به طبیعت روی می آورند.وجود گیاه وسبزه در زندگی انسانها ومنازل آنها باعث بروز حالت شادابی می شود.البته برخی انسانها به برخی گیاهان آلرژی دارند.

کاربرد گیاهان در صنعت

گستره استفاده از گیاهان در صنعت بسیار وسیع می باشد.نیاز های انسان باعث پدید آمدن این حجم استفاده وتنوع استفاده از گیاهان شده است.صنایع ومشاغلی چون نجاری،ساختمان،نوشت افزار،تولید روغن،فرش واسکناس ،دفتر وکتاب وروزنامه و….گوشه ای از این کاربردهاست.

کاربرد گیاهان در خانه سازی

ازدیر باز چوب ماده ای ارزشمند وکاربردی در ساخت بنای مسکونی انسانها بوده است.درختان وگیاهان حتی در دنیای امروز نیز سهم عمده ای در صنایع ساختمان سازی دارند.ساخت بناهای چووبی،کمد ها،پنجره های چوبی،ستون های چوبی ،دکوراسیون منازل ،سقف های چوبی ،میز وصندلی منازل ،وسایل چوبی آشپزخانه و… نمونه هایی از این دست کاربردها می باشند.

کاربرد گیاهان در تصویه هوا

گیاهان شش های زمین هستند در واقع گیاهان موتورهای اکسیژن سازی زمین ورفع آلایندگی می باشند.در زمینه  رفع آلودگی هوا  ارزان ترین ،بهترین وکاربردی ترین محصول وروش کمک کننده در تصویه هوا گیاهان می باشند.

 

کاربرد گیاهان در جلوگیری از سیل ،رانش و..

همه ساله سیل ها ورانش زمین صدمات مالی وجانی بسیاری بر زندگی انسانها برجای می گذارد به اذعان بسیاری از اندیشمندان ومسئولین کشوریکی از عوامل بسیاری مهم در افزایش  صدمات ناشی از سیل ،کاهش تنوعت گیاهی وقطع درختان بوده است .قبل از انقلاب اسلامی شاهد این حجم گسترده از قطع درختان نبودیم  ووجود نداشت ولی متاسفانه بعداز انقلاب بر اثر مدیریت ضعیف وسودجویی های کلان اقتصادی جنگل های ایران فقط در عرض نزدیک به چهل سال به یک سوم کاهش یافته است.80 درصد تالاب ها و مناطق طبیعی گیاهان  بعداز انقلاب نابود شده است.نصفی از تنوع جانوری بعداز پیروزی انقلاب ازبین رفته است.گیاهان با ریشه های خود از حرکت خاک وفرسایش  آن جلوگیری می کنند.

نتیجه گیری

گیاهان وجانوران در چرخه حیات به همدیگر وابستگی کاملی دارند وگیاهان سهم به سزایی در تداوم حیات بشری دارد.گیاهان علاوه بر دارابودن چنین سهمی،نقش به سزایی وکاربردی در بسیاری از موارد زندگی انسانها دارد وزندگی بدون وجود گیاهان هم برای انسانها وسایر جانوران غیرممکن می باشد.

منابع

دانشنامه رشد وویکی پدیا

KH110.IR

https://fa.zardband.com

 

پاسخ دهید